بررسی سبک‌شناختی داستان تولّد جهانگیر و جنگ‌نامه‌ی ایران و تورانیان

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی و پژوهشگر پاره وقت پژوهشکده‌ی کردستان شناسی، دانشگاه کردستان

2 دانش‌آموخته‌ی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی

چکیده

«شـاهنامه» عنـوان عـام روایاتـی پهلوانـی اسـت کـه در پهنـه‌ی ایـران زمـین بـر زبـان راویـان (گوسـانان و نقـالان) جـاری بـوده و در مقاطعـی هـم پاره‌هایـی از ایــن روایــات بــه دســت شــاعران مکتــوب شــده اســت. از ایــن روایــات پهلوانــی و اســطوره‌ای، دو گونــه‌ی متمایــز از هــم قابــل تشــخیص‌اند کــه بــا وجــود زیرســاخت‌های مشــابه، دارای تمایزهایــی در روســاخت هســتند: نخسـت روایـت خراسـانی و دوم روایـت زاگرسـی. هـر دوی ایـن روایت‌هـا برگرفتـه از روایـت اولیـه‌ای هسـتند کـه برخـوردار از بنیادهایـی اسـطوره‌ای اسـت. در ایـن میـان، روایـت خراسـانی بـه دلیـل این‌کـه پرداختـه‌تـر اسـت و بخشـی از آن هـم بـه دسـت شـاعرانی توانـا چـون فردوسـی بـه رشـته‌ی نظـم کشــیده شــده، از بیشــترین شــهرت برخــوردار اســت؛ در مقابــل آن، روایــت زاگرسـی تـا حـدی آشـفته مانـده اسـت و پاره‌هـای حماسـی آن مسـتقل از هـم بــه جهــان ادبیــات آمده انــد. بــه هــر روی، تصحیــح و چــاپ و تحلیــل علمــی ایـن پـاره‌هـای آشـفته نما مـی‌توانـد در نشـان دادن جهان‌بینـی ایرانیـان سـودمند افتــد. ایــن جســتار بــه معرفــی و تحلیــل ســبکی یکــی از داســتان‌های پهلوانــی روایــت زاگرســی بــا نــام «تولــد جهانگــیر و جنگ‌نامــه‌ی ایــران و تورانیــان» می‌پــردازد کــه نســخه‌ی خطــی آن هنــوز بــه چــاپ نرســیده اســت. تحلیــل بــه دسـت آمـده از ایـن جسـتار نشـان می‌دهـد کـه داسـتان حماسـی یـاد شـده، بـا وجــود اشــتراکاتش بــا شــاهنامه‌ی فردوســی، داســتانی مســتقل از شــاهنامه و احتــمالاً مــورد توجــه پردازنــدگان منظومه‌هایــی بــوده کــه در ادب فارســی بــه «جهانگیرنامــه» شــهره‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Stylistic Study on the Story “Jahangir’s Birth and the War Narrative of Iran and Turan”

نویسندگان [English]

  • Najmeddin Jabbari 1
  • Farhad Parmouz 2
چکیده [English]

Shahnameh is the general title for epic narratives that have been told and retold by narrators (bards and storytellers) in different parts of Iran. Sometimes, some of these stories have been recorded by poets. There are two distinguishable groups of these epic narratives or legends which, despite similarities in their deep structure, display different surface structures. These two groups have come to be known as Khorasani and Zagrosi narratives respectively. Both of these narratives are rooted in a primary narrative with mythological roots. Khorasani narrative is the better known due to its polish and perfection and the prestige of Iran’s great poet Ferdowsi who composed it. In contrast, Zagrrosi narrative is relatively discordant and its epic stories have circulated as independent texts. Collecting, correcting and studying these distinct parts can offer a profound understanding of Iranian collective worldview. The present study seeks to introduce and analyze a single story from the Zagros group titled “Jahangir’s Birth and the War Story of Iran and Turan” which has not yet appeared in print. The results of the study show that this story, despite its many similarities with Shahnameh, is an independent text and it has probably influenced the subsequent narrators of different verse narratives known as Jahangirnameh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Kurdish Shahnameh
  • Jahangir
  • Rustam
  • Iran and Turan
  • Myth