تحلیل کهن‌الگوی سفر قهرمان در منظومه‌ی خورشید و خرامان الماس‌خان کندوله‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دبیر مدارس آموزش و پرورش استان کرمانشاه

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی

چکیده

جوزف کمپبل الگوی جهانی نظریه‌ی تک‌ اسطوره‌ی سفر قهرمان را بر اساس آرای فروید و یونگ در واکاوی ناخودآگاه مطرح کرد و معتقد است که این کهن‌الگو جهانی است و داستان‌های همه‌ی ملل، قابلیّت مطابقت با آن را دارند. در این جستار که به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی انجام شده است، کهن‌الگوی سفر قهرمان را در منظومه‌ی غنایی-حماسی خورشید و خرامان الماس‌ خا‌ن کندوله‌ای، از آثار ادبی کردی، بررسی کرده‌ایم. هدف از این پژوهش، بررسی ویژگی‌های مراحل سفر در نظریه‌ی کمپبل و میزان مطابقت منظومه‌ی خورشید و خرامان با آن است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این الگو در آثار روایی کردی نیز کاربرد دارد و مطابقت آن‌ها در مراحل هفده‌گانه‌ی این نظریه تأییدی بر جهانی بودن آن است و این منظومه در سه مرحله‌ی «عزیمت»، «تشرُّف» و «بازگشت» با الگوی سفر قهرمان کمپبل مطابقت دارد. قهرمان، خورشید خاور، به یاری کهن‌الگوی سفر در ناخودآگاهی جمعی از ناپختگی به پختگی، نوزایی و دانایی می‌رسد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Archetype of Hero’s Journey in Almas-Khan Kandoolaei’s Khorshid and Kharaman

نویسندگان [English]

  • mohammad karimi 1
  • Khalil baygzade 2
1 Teacher of Kermanshah Education Schools
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Razi University,
چکیده [English]

Joseph Campbell introduced the universal archetype for the monomyth theory of hero’s journey according to Freud and Jung (regarding discovery of the unconscious). He conteded that this archetype is universal and stories in different countries imitate it. Drawing from analytical-descriptive method, the present study addresses the archetype of hero’s journey in a lyric-epic Kurdish poem entitled Khorshid and Kharaman by Almas-Khan Kandoolae. This study aims to examine different characteristics of the journey according to Campbell’s theory and the extent to which Khorshid and Kharaman imitates it. The findings demonstrate that the given archetype is utilized in Kurdish narrative works and the conformity of its seventeen stages with this theory highlights its universality. The mentioned poem imitates three stages, namely departure, initiation and return with regard to Campbell’s archetype of hero’s journey. Khorshid Khavar, the hero, moves from immaturity to maturity, revival and knowledge with the help of journey archetype in collective unconsciousness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khorshid and Kharaman
  • Almas-Khan Kandoolaei
  • Hero’s Journey
  • Joseph Campbell
منابع
امامی، نصر‌الله (1385). مبانی و روش‌های نقد ادبی. تهران: جامی.
بیگزاده، خلیل و احسان زندی­طلب (1396). «تحلیل سفر روحانی ویراف در ارداویراف نامه بر اساس الگوی کمپبل». جستارهای نوین ادبی، ش. 196، صص. 55-76.
بیگزاده، خلیل و مریم کسایی (1395). «بررسی بن‌مایه‌ها و عناصر داستانی منظومه‌ی خورشید و خرامان الماس‌خان کندوله‌ای». پژوهشنامه ادبیات کُردی، د. 2، ش. 3، صص. 37-61.
بی­نظیر، نگین و منیژه طلیعه­بخش (1394). «تحلیل الگوی اسطوره­ای عرفانی از شخصیت رابعه‌ی عدویه با تکیه بر روایت تذکره الاولیا». ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، س. 7، ش. 13، صص. 7-39.
پراپ، ولادمیر (1386). ریخت‌شناسی قصه­های پریان. ترجمه‌ی فریدون بدره­ای. تهران: توس.
جانسون، رابرت (1387). اسطوره‌ی جام مقدس، ترجمه‌ی تورج رضا بنی‌صدر. تهران: فرگان.
حسینی، مریم و نسرین شکیبی ممتنار (1393). «تحلیل روان­شناختی دعوت و طلب و نقش آن در آشناسازی و تشرف قهرمان». زبان و ادبیات فارسی، س. 22، ش. 76، صص. 27-50.
ذبیحی، رحمان و پروین پیکانی (1395). «تحلیل کهن‌الگوی سفر قهرمان در داراب‌نامه طرسوسی بر اساس الگوی جوزف کمپبل». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، س. 12، ش. 45، صص. 91-118. 
رستگار فسایی، منصور (1379). اژدها در اساطیر ایران. تهران: توس.
سیاسی، علی اکبر (1384). نظریه­های شخصیت یا مکاتب روانشناسی. تهران: دانشگاه تهران.
سیگال، رابرت (1390). اسطوره. ترجمه‌ی احمدرضا تقاء. تهران: ماهی.
شوالیه، ژان و آلن گربران (1388). فرهنگ نمادها. ترجمه و تحقیق سودابه فضائلی. تهران: جیحون.
صالحی، ملا محی­الدین (1380). سرود بادیه. سنندج: انتشارات کردستان.
طاهری، محمّد و حمید آقاجانی (1392). «تبیین کهن­الگوی سفر قهرمان براساس آراء یونگ و کمپبل در هفت خوان رستم». ادبیات عرفانی و اسطوره­شناختی، د. 9، ش. 32، صص. 169-197.
فرضی، حمیدرضا (1391). «نقد کهن­الگویی شعر «قصه‌ی شهر سنگستان» مهدی اخوان ثالث». ادبیات عرفانی و اسطوره­شناسی، د. 8، ش. 28، صص. 1-21.
فروید، زیگموند (1390 الف). تفسیر خواب. ترجمه‌ی شیوا رویگریان. تهران: مرکز.
فروید، زیگموند (1390 ب). «ضمیر ناخودآگاه». از مجموعه‌ی روانکاوی (1). ترجمه شهریار وقفی پور. ارغنون، ش. 21، صص. 133-152،  چاپ سوم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
فولادی، محمّد و مریم رحمانی (1397). «بررسی و نقد داستان بیژن و منیژه بر اساس کهن‌الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل». علوم ادبی، س. 8، ش. 13، صص. 87-107. 
کانت، ایمانوئل (1377). نقد قوه‌ی حکم. ترجمه‌ی عبدالکریم رشیدیان. تهران: نی.
کمپبل، جوزف (1380). قدرت اسطوره. ترجمه‌ی عباس مخبر. تهران: مرکز.
--- (1392). قهرمان هزار چهره. ترجمه‌ی شادی خسرو پناه. مشهد: گل آفتاب.
کندوله­ای، الماس­خان (1393). خورشید و خرامان. تصحیح عزتی­زاده. فرهاد و مسعود قنبری. کرمانشاه: دیباچه.
گجری، امین (1378). از بیستون تا دالاهو. تهران: مه.
کنگرانی، منیژه (1388). «تحلیل تک‌اسطوره نزد کمپبل با نگاهی به روایت یونس و ماهی». پژوهشنامه‌ی فرهنگستان هنر، ویژه­نامه‌ی نقد اسطوره­ای، ش. 14، صص. 75-91.
گورین، ویلفرد ال. و همکاران (1370). راهنمای رویکردهای نقد ادبی. ترجمه‌ی زهرا میهن­خواه. تهران: اطلّاعات.
مختاری، محمد (1387). حماسه در رمز و راز ملی. تهران: قطره.
ووگلر، کریستوفر (1387). سفر نویسنده. ترجمه محمد گذر­آبادی. تهران: مینوی­خرد.
ویتیلا، استوارت (1390). اسطوره و سینما. ترجمه محمد گذر­آبادی. تهران: هرمس.
هال، کالوین اس. و ورنون جی. نوردبای (1381). مبانی روانشناسی یونگ. ترجمه محمد­حسین مقبل. تهران: جهاد دانشگاهی تربیت معلم.
یوسفی، سحر (1394). بررسی کهن­الگوی سفر قهرمان در قصه­های عامیانه‌ی ایران. پایان­نامه‌ی کارشناسی ارشد، راهنما: سوسن جبری. رشته زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، کرمانشاه: دانشگاه رازی.
یونگ، کارل گوستاو (1368). چهار صورت مثالی. ترجمه‌ی پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی.
--- (1378). انسان و سمبول­هایش. ترجمه محمد سلطانیه. تهران: جامی.
 
کردی:
بۆرەکەیی (سەفی­زاده)، سدیق. (١٣٦٧). مێژووی وێژەی کوردی. بانه: ناجی.
خه‌زنه‌دار، مارف. (٢٠٠٢). مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی، به‌رگی دووەم. هه‌ولێر: ئاراس.