ویژدان، پرسێک لە سەرووی پرسە ئاکارییەکانەوە: مەسەلەی ویژدان-ی ئەحمەد موختار و شایەتییەکی گەورە

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پرۆفیسۆری یاریدەدەر، بەشی فەلسەفە و توێژینەوە کولتووریەکان، زانکۆی سلێمانی، سلێمانی،کوردستانی عێراق

چکیده

چەمکی ویژدان پێگەیەکی تایبەتی هەبووە لە گەشەسەندنی مێژووی وڵاتانی ڕۆژئاوادا. ئەم پێگەیە هەم لە فەرهەنگی گشتی ئەو وڵاتانە بەدی دەکرێت، هەمیش جێگاپەنجەی لەسەر یاسا دیارە. ئەم گرنگیە هەر لە یۆنانی کۆنەوە بەردەوامە و هەتا هزری هاوچەرخ ئامادەیە. ویژدان لە فەلسەفەدا لە چەمکە گرنگەکانە، بەڵام لە ئەدەبیاتی ڕۆژئاوایشدا ئامادەیە؛ یاسای مۆدێڕن هەر لە سەرەتاوە پەیوەندیەکی توندوتۆڵی هەبووه لەگەڵ ئەم چەمکە. لەم نەریتەدا ویژدان ساتی گەشەکردنی تاک، ساتی لادان لە نۆرمەکان و ساتی داهێنان و تازەگەری بووە. لە فەرهەنگی سەردەمی مۆدێڕنی کۆمەڵگا کوردییەکاندا، ئەم چەمکە و چەمکی هاوشێوەی ڕوو لە کزی دەنێن و پێگە کۆنەکەی خۆیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی- فەرهەنگیەوە لەدەست دەدەن، بەڵام لە دونیای ڕۆشنبیریشدا جێگای ویژدان هەر فەرامۆشیە. چیرۆکی مەسئەلەی ویژدان-ی ئەحمەد موختار جاف لەو دەرفەتە گرینگانەیە کە دەکرێت بەپاڵپشتی نۆرمەکانی «مێژووی هزر» لە چەند ڕووەوە بەهەند وەربگیردرێت. ساتی نووسین و دەرکەوتنی ئەم چیرۆکە و بەرهەمی هاوشیوەی، شایەتیەکی جوانن بۆ ئەو گۆڕانە هزری و فەرهەنگیانەی کۆمەڵگای کوردی بە خۆیەوە دەبینێت. ئەم چیرۆکە بۆ خۆی ئاماژەیە کە چۆن کۆمەڵگا لە ڕووی هزریەوە گۆڕانکاری بە خۆوە دەبینێت. بەڵام ئەم چیرۆکە بۆ خۆیشی هەڵگری ڕوانینێکی تایبەتە لەسەر چۆنێتی گەشەکردنی ویژدان. ئەحمەد موختار لەم چیرۆکەدا هەوڵ دەدات پیشان بدات کە ویژدان چۆن پێوویستی بە بەستێنێکی لەباری کۆمەڵایەتی هەیە و چۆن لە نەمانی ئەم بەستێنەدا چەمکی وەک ویژدان پەراوێز دەکەوێت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conscience, a Question beyond the Moral Issues: Ahmad Mokhtar’s Question of Conscience and a Major Historical Witness

نویسنده [English]

  • Kaveh Dastooreh
Assistant Professor, Department of Philosophy and Cultural Studies, University of Sulemani, Sulemani, Iraqi Kurdistan
چکیده [English]

The concept of conscience has had a special place in the development of the history of Western cultures. This position can be considered both in the general culture of these societies and in terms of the effects, it has had on the concept of modern ‘natural law’. The importance of this concept can be seen in the philosophies of ancient Greece to the centrality that is given to it in contemporary intellectual discourse. Conscience is a major topic in Western philosophy, but it also has an important place in literature; it has been considered a key concept in modern law. In this tradition, the conscience has been a moment of individual development, a moment of disobedience to norm, and a moment of creativity and imagination. In the modern Kurdish culture, this and similar concepts are weakened their traditional cultural and social status. However, this forgetfulness is also seen in the world of Kurdish intellectuals. Ahmad Mukhtar Jaf’s novelette, The Question of Conscience, by taking into consideration the standards of «the history of ideas», is one of those precious opportunities that can be considered from several perspectives. The years of writing this book are valuable testimony to the intellectual and cultural changes that the Kurdish community has undergone. However, this story expresses a different perspective on how conscience must be understood. Ahmad Mokhtar attempts to demonstrate how conscience needs a suitable social context for growth, and how in the absence of such a context, conscience may be forgotten.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ethics
  • conscience
  • Western history
  • trust
  • Ahmad Mokhtar Jaf