تحلیل انتقادی گفتمان‌های غالب در رمان غروب پروانه بختیار علی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه کردستان

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه

چکیده

مطالعه نظام‌مند زبان رمان غروب پروانه با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، آشکار ساخت که گفتمان مردسالارانه از طریق سازوکارهایی چون تقابل فعل‌های مردانه (کشتن، فرمان دادن) و زنانه (تحمل کردن، گریستن) و زبان استعاری بختیار علی، سلسله مراتب قدرت جنسیتی را بازتولید می‌کند. از سوی دیگر، گفتمان دینی با ایجاد نهادهای انضباطی مانند مدرسه دخترانه -که مطابق نظریه فوکو عمل می‌کند- از طریق مکانیسم‌های نظارت، کنترل بدن و بازتعریف هویت، به سرکوب سیستماتیک زنان می‌پردازد و این دو گفتمان به شیوه‌ای درهم تنیده، خشونت ساختاری را علیه زنان در جامعه کردستان طبیعی‌سازی می‌کنند. با این حال، رمان به شیوه‌های مقاومت از جمله رابطه عاشقانه شخصیت‌های زن به عنوان کنش‌های مقاومت‌گرایانه نیز پرداخته است. نتیجه نهایی پژوهش تأکید می‌کند که تراژدی اصلی رمان نه در سرنوشت شخصیت‌ها، بلکه در چرخه معیوب خشونتی نهفته است که هم زنان و هم مردان را در دام خود اسیر می‌کند. این مطالعه از طریق تحلیل پیوندهای بین زبان، قدرت و ایدئولوژی، نشان می‌دهد که ادبیات چگونه می‌تواند بازتاب‌دهنده و ناقد ساختارهای اجتماعی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of the Dominant Discourses in Bakhtiyar Ali's Parwane's Evening

نویسندگان [English]

  • Marjan Kamyab 1
  • fariba naderi 2
1 Kurdistan uni
2 azad university
چکیده [English]

A systematic analysis of the language of the novel Parwane's Evening using a Critical Discourse Analysis (CDA) approach reveals that patriarchal discourse reproduces gender power hierarchies through mechanisms such as the contrast between masculine verbs (e.g., to kill, to command) and feminine verbs (e.g., to endure, to weep), as well as through Bakhtiyar Ali's metaphorical language. Meanwhile, religious discourse, through the establishment of disciplinary institutions such as the girls' school—which functions in accordance with Foucault's theory—systematically suppresses women by means of surveillance, bodily control, and the redefinition of identity. Intertwined with one another, these two discourses normalize structural violence against women in Kurdish society. However, the novel also portrays forms of resistance, including the romantic relationships of its female characters as acts of resistance. The findings emphasize that the novel's central tragedy lies not in the fate of its characters but in the vicious cycle of violence that ensnares both women and men. By examining the relationships among language, power, and ideology, this study demonstrates how literature can both reflect and critique social structures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bakhtiyar Ali
  • Parwane's Evening
  • discourse
  • patriarchal discourse
  • religious discourse
  • Michel Foucault
آشتیانی، منوچهر (١٣٩٢). جامعه‌شناسی تاریخی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پاک‌نهاد جبروتی، مریم (١٣٨١). فرادستی و فرودستی در زبان. تهران: گام نو.
حسن محمد، ئاهنگ (١٤٠١). بررسی تطبیقی تمرد در رمان سال بلوا از عباس معروفی و غروب پروانه از بختیار علی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه کردستان.
دلوز، ژیل و گاتاری، فیلیکس (١٣٩٥). هزار سطح: سرمایه‌داری و اسکیزوفرنی. ترجمۀ پیمان غلامی. تهران: نی.
زالامانسکی، هانری (١٣٧٧). بررسی محتوا: درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمۀ محمد جعفر پوینده. تهران: چشمه.
سپنتامهر، احمد؛ خزاعی، مجیدرضا و وفاماندگار، علی (١٤٠٢). «مردسالاری و زبان‌شناسی اجتماعی در شعر (مطالعۀ موردی: مفهوم پدرسالاری در اساطیر ایرانی)». زبان‌شناسی و گویش‌های خراسان ش. ٣٢. صص ٨٩-٥٣.
سجودی، فرزان و طباطبایی یزدی، لیلا  (١٣٩٣). «ایدئولوژیِ جنسیتیِ بصری در آثار نقاشان زن و مرد با موضوع پرترۀ زنان در شش دهة گذشته در ایران». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. ش. ٢. دوره ٥.
سلطان، تحقیق. (١٣٩٩). «گفتمان قدرت در غروب پروانه». ادبیات تطبیقی، . ١٢. صص. ٤٦٠-٥٤٠.
شوهانی، علیرضا؛ حسینی، سارا (١٤٠٠). «تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی جنسیت در رمان غروب پروانه از بختیار علی». متن‌پژوهی ادبی، ش. ٩٠. دوره ٢٥.
طایفی، شیرزاد و رحیمی، محسن (١٣٩٥). «نقد مؤلفه‌های رئالیسم جادویی در رمان آخرین انار دنیا اثر بختیار علی». پژوهشنامة ادبیات کردی. ش. ٩. صص ١٠٢- ٨١.
عبداللهیان، سمیه و عیدی، هیوا (١٣٩٩). «تحلیل رمان آخرین انار دنیا اثر بختیار علی: خوانشی ساخت‌گرایانه از منظر لوسین گلدمن». پژوهشنامه ادبیات کردی. ش. ٩. صص ٢٣-١.
علی، بختیار (١٣٩٦). غروب پروانه. ترجمۀ مریوان حلبچه‌ای. تهران: نیماژ.
علی، بختیار (١٣٩٨). غروب پروانه ترجمۀ مریوان حلبچه‌ای. تهران: چشمه.
فاضلی، فیروز و کریم‌پور، نسرین (١٣٨٩). جامعه‌شناسی ادبیات: شاخه‌ها و روش‌ها. تهران: کتاب ماه ادبیات.
فرکلاف، ن. (١٣٩٠). گفتمان و تغییر اجتماعی، ترجمۀ: فاطمه صادقی و دیگران. تهران: نی.
فوکو، میشل. (۱۳۹۲). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
فوکو، میشل. (۱۹۷٧). اراده به دانستن: تاریخ جنسیت (جلد اول). تهران: گالیمار.
گلدمن، لوسین (١٣٨١). جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمۀ جعفر پوینده. تهران: هوش و ابتکار.
لیکاف، ج.، و جانسون، م. (١٣٩٢). استعاره‌هایی که با آنها زندگی می‌کنیم. ترجمۀ هاجر آقاابراهیمی. تهران: علم.
محمدی اصل، عباس (١٣٨٩). جنسیت و خشونت. چاپ دوم. تهران: گل‌آذین.
ویلیامز، ریموند (١٣٩٨). فرهنگ و جامعه. ترجمۀ نسترن موسوی. تهران: نگاه.
Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford University Press.
Bourdieu, P. (1998). Masculine Domination. Stanford University Press. (pp. 45-60).
Deleuze, G. & Guattari, F. (1980). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia. University of Minnesota Press.
Mahmood, S. (2005). Politics of Piety. Princeton University Press. (pp. 45-67).
Said, E. (1978). Orientalism. Pantheon Books. (pp. 12-34).