لێکدانەوەی خوازەی

غلامی, احمد; صوفی خضری, روژین

doi:10.22034/jokl.2025.143463.1430

لێکدانەوەی خوازەی "با" لە پێوەندی لە گەڵ ناسەقامگرتوویی مڕۆڤ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ بوکان مدرس دانشکده پزشکی و پرستاری بوکان

² دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد مهاباد

10.22034/jokl.2025.143463.1430

چکیده

ڕۆمانی جەمشیدخانی مامم؛ کە هەمیشە با لە گەڵ خۆیدا دەیبرد، نووسراوەی بەختیارعەلی دەکرێ وەکوو چارەنووسی کەسانێکی بێخانومانی و سەرگەردان بێ کە هیچ شوێن و زەوییەکیان نییە بۆ نیشتنەوە و سەقامگیری. ئەم ڕۆمانە ئەزموونی ژیانی مڕۆڤی هاوچەرخ و بێدەسەڵاتی و بێداڵدەیی تاکی کورده. نووسەر لە ڕێگەی خوازەی سەرەکی "با"وە، تەوەرەکانی ئاوارەبوون،هەڵچوونی سیاسی و ململانێی ئایدیۆلۆژی و کێشەکانی هاوچەرخی سووژەی جەمشیدخان دەخاتە ڕوو. ئەم خوێندنەوەیە به مێتۆدی لێکۆڵینەوەی خوازەیی لێکدراوەتەوە کە بۆ لێکدانەوەی خوازەی "با" و پێوەندییەکانی لە گەڵ بابەته کۆمەڵایەتی/سیاسییەکان دەتوانێ کارامە بێ. بۆ تێگەیشتن لە ئەم رۆمانە و چەمکی خوازە، روانگەی لەیکاف و جانسۆن ڕەچاو کراوە. خوازە و مەتافۆرەکانی ناو ئەم ڕۆمانە واتە "بای سرووشت"،"بای جەنگ"،"بای خۆشەویستی"،"بای خواناسی"،"بای سەفەر"،"بای سایبری" و"بای مڵکێتی"، هەر کام به جۆرێک پێکهاتەی زمانی/کۆمەڵایەتی ژیانی تاکی کورد دەگێڕنەوە کە هێمایەکە لە ناسەقامگرتوویی و بێداڵدەیی. بەکارهێنانی ڕئالیزمی جادوویی بۆ داڕشتنی ئەم گێڕانەوەیە بەستێنێکی باشە کە تێیدا بەختیار عەلی توانیویەتی خوازەی "با" وەکوو چەمکێکی ئۆبژێکتیڤه(بەستێنی دەستپێک) و ناسەقامگرتوویی و بێداڵدەییوەکوو چەمکێکی ئابسترە(بەستێنی ئامانج) بخاتە بەرچاو. بە پێی ئەم خوێندنەوەیە دەکرێ بڵێین ئەم ڕۆمانە، بە تێکهەڵکێشانی دوو زمانی واقعیەت و خولیا، هەوڵێکه بۆ نیشاندانی ژیان و بەسەرهاتی مرۆڤی کورد لە ڕێگەی خوازە چەمکییەکانەوە و دەکرێ وەکوو گێڕانەوەیەکی ئەدەبی بۆ ئاوارەیی و بێداڵدەیی ئەم گەلە چاوی لێ بکرێ.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Analysis of The Conceptual Metaphor of "Wind" and Human Instability in My Uncle Jamshid Khan, Whom the Wind Always Carried Away

نویسندگان [English]

Ahmad Gholami ¹
Rojen Sofi Khezri ²

¹ Bukan, Lecturer, Bukan School of Medicine and Nursing

² Master's degree student in English, Mahabad Azad University

چکیده [English]

My Uncle Jamshid Khan, a novel by Bakhtiar Ali, portrays the fate of displaced individuals who have no stable place to settle or find security. Through the central conceptual metaphor of “wind”, the novel depicts the experiences of contemporary life and the powerlessness and homelessness of the Kurdish individual, particularly during the 1980s and 1990s. In this way, the metaphor of wind expresses displacement, political crisis, ideological conflict, and the contemporary challenges confronting the protagonist, Jamshid Khan. This study employs Conceptual Metaphor Theory, based on the approach of George Lakoff and Mark Johnson, to examine the metaphor of wind and its relationship to socio-political issues. The conceptual metaphors in the novel—including the wind of nature, war, love, religion, journey, cyberspace, and ownership—each represent linguistic and social dimensions of the Kurdish individual's life. The findings suggest that, by intertwining reality and imagination, My Uncle Jamshid Khan offers a linguistic attempt to portray the life and experiences of the Kurdish people. Accordingly, the novel can be read as a literary narrative of the displacement and homelessness of the Kurdish nation.

کلیدواژه‌ها [English]

novel
My Uncle Jamshid Khan
Bakhtiar Ali
wind
conceptual metaphor analysis

مراجع

ئه‌لف. کوردی

عەلی، بەختیار (2010). جەمشیدخانی مامم کە هەمیشە با لەگەڵ خۆیدا دەیبرد، سولەیمانی.

ب. فارسی

احمدی، بابک (1386). ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز.

ایگلتون، تری (1388). پیش درآمدی بر نظریۀ ادبی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: مرکز.

بارسلونا، آنتونیو (1390). استعاره و مجاز با رویکردی شناختی، ترجمۀ فروزان سجودی و دیگران، تهران: نقش جهان.

ریچاردز،آی.ا (1382). فلسفۀ بلاغت، ترجمۀ علی محمدی آسیابادی، تهران: قطره.

شهری، بهمن (1391). «پیوندهای میان استعاره و ایدئولوژی»، نقد ادبی، ش. 19، صص. 76-59.

غلامی، رحمت و نجار، اسماعیل (1401). «بررسی استحاله شخصیت‌ها به باد در دو رمان کیمیاگر و جمشید خان عمویم از منظر رئالیسم جادویی»، پژوهشنامۀ ادبیات کردی، ش. 13، صص. 56-39.

کوچس، زولاتان (1394). استعاره در فرهنگ: جهانیها و تنوع، ترجمۀ نیکتا انتظام، تهران: سیاهرود.

کوئیلو، پائولو (1397). کیمیاگر، ترجمۀ فرزانه فرزاد، تهران: دنیای نو.

مرادی، حمید و گرجی، مصطفی و هدایت، عثمان (1402). «تحلیل گفتمان انتقادی رمان عمویم جمشیدخان: مردی که باد همواره او را همراه خود میبرد»، پژوهشنامۀ ادبیات کردی، ش. 15، صص. 96-81.

ج. ئینگلیزی

Abdulkarim, Chiad & Saeed, Ismael (2019) The Burden of Colonialism and Alienation in Modern Kurdish Novel, International Journal of Kurdish Studies, No 5(2), PP: 373-392

Ahmadzadeh, Hashem (2021). From the Wandering Poets to the Stateless Novelists, A Short Introduction to Kurdish Literary History, Cambridge: Cambridge University Press.

Fischer, M.J (1980). Iran: From Religious Dispute to Revolution, Cambridge, MA: Harvard University Press.

Gibbs, Raymond, W and Steen, Gerard, J(1997)Metaphor in Cognitive Linguistics, Tilburg University & VU University Amsterdam.

Feather, Howard (2024). Social Theory of Displacement: Adventures in the Everyday, Austin Macauley.

Karim, Tafan Kamal, Fatah, Shajwan Nariman (2024). A Flying Anarchist: Reading Bakhtyar Ali's My Uncle Jamshid Khan: Whom the Wind was Always Taking, Journal of University of Human Development (JUHD), Volume 10 No. 4(2024); DOI: 10.21928/juhd.v10n4y2024.pp10-15.

Lakoff, G. (1993). The contemporary theory of metaphor, Mouton de Gruyter Berlin, New York, pp. 185-238.

Lakoff, G., & Johnson, M (1980). Metaphors We Live By, University of Chicago Press.

Li, Zeyang (2024). Conceptual Metaphors of “(Wind)” and “(Rain)” in English and Chinese Idioms: A Corpus-Based Comparative Study, International Journal of Languages, Literature and Linguistics, Vol. 10, No. 3,, pp: 314-318

Xi, Liu & Yu-ying Zhou (2015). The Characteristics of Modernism in The Wind Blows by Katherine Mansfield, US-China Education Review B, August 2015, Vol. 5, No. 8, 535-539.

Zhou, Dongfang (2023). The Eventually Lost Wind: A Marxist Interpretation of Wuthering Heights, Scientific and Social Research, Volume 5, Issue 1, pp:12-28.