بازنمایی الگوهای زبانی (تصویری و توصیفی) در ادبیات منظوم شفاهی و رسمی (مطالعۀ موردی: اشعار فولکلوریک کُردی هورامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان

2 عضو هیئت علمی دانشگاه کردستان

چکیده

ادبیات منظوم دلالت بر حوزۀ وسیعی دارد که بنا به محتوا یا روش‌های مطالعه، طبقه‌بندی‌های مختلفی از آن صورت گرفته است. ادبیات منظوم بر اساس شیوۀ به‌کارگیری زبان، در دو طبقۀ «ادب شفاهی» و «ادب رسمی» طبقه‌بندی می‌شود که زبان ادبی در هر یک از آنها به ترتیب در دو گونۀ «تصویری» و «توصیفی» نمود می‌یابد. این پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و با گردآوری داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای و میدانی، به تحلیل این دو گونه از نمودهای زبان می‌پردازد. براساس یافته‌های پژوهش، ساختار زبان در ادب شفاهی که برخاسته از جوامع سنتی و بدون نوشتار است، بیشتر از شیوۀ پرداخت تصویری بهره می‌گیرد که با استفادۀ حداقلی از زبان، مفاهیم را در ذهن خواننده تداعی می‌کند؛ امّا ادب رسمی، با توجه به خاستگاهش، بیشتر در جوامع متمدن و فضای شهرنشینی و با حمایت حکومت‌های مرکزی، رشد یافته است که به اقتضای آن، فردگرا، عقلانی، دقیق و توصیفی است که در آن زبان نقشی پررنگ را ایفا می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Representation of Visual and Descriptive Language Patterns in Oral and Formal Verse Literature: A Case Study of Hawrami Kurdish Folk Poetry

نویسندگان [English]

  • Rangin Rostaminezhadan 1
  • Seyed Asaad Sheikhahmadi 2
1 Department of Persian language and literature. Faculty of Language and Literature. The University of Kurdistan
2 Faculty member at University of Kurdistan
چکیده [English]

Verse literature encompasses a broad field that has been classified in various ways according to its content and methods of study. Based on the way language is employed, verse literature is divided into two categories: oral literature and formal literature, each of which is characterized by a distinct mode of literary expression, namely, visual and descriptive language, respectively. Using a descriptive-analytical approach and drawing on both library and field data, this study examines these two modes of linguistic expression. The findings indicate that the language of oral literature, which originates in traditional non-literate societies, relies primarily on visual expression, conveying meanings and evoking images in the reader's mind through the economical use of language. In contrast, formal literature, owing to its historical development in larger societies and urban settings under the patronage of centralized governments, is characterized by an individualistic, rational, precise, and descriptive mode of expression, in which language itself plays a central role.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Formal literature
  • oral literature
  • Hawrami Kurdish oral poetry
  • visual language
  • descriptive language
احمدی، بابک. (1386). حقیقت و زیبایی: درس‌های فلسفه هنر، چاپ چهاردهم، تهران: مرکز.
…………. (1395). ساختار و هرمنوتیک، چاپ هفتم، تهران: گام نو.
…………. (1396). ساختار و تاویل متن، چاپ نوزدهم، تهران: مرکز.
اسماعیل‌پور مطلق، ابوالقاسم. (1398). اسطوره، ادبیات و هنر، چاپ دوم، تهران: چشمه.
اشتروس، کلودلوی. (1373). «بررسی ساختاری اسطوره»، ارغنون، ترجمۀ بهار مختاریان و فضل‌الله پاکزاد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صص. 135-160.
…………… (1376). اسطوره و معنا (گفتگوهایی با کلود لوی اشتروس)، ترجمۀ شهرام خسروی، تهران: مرکز.
……………. (1361). توتمیسیم، ترجمۀ مسعود راد، تهران: توس.
…………… (1390). اسطوره و تفکر مدرن، ترجمۀ فاضل لاریجانی و علی جهان‌پولاد، چاپ دوم، تهران: فرزان.
اردلان، حمیدرضا و مهدی احمدی. (1392). موسیقی هورامان، نامه هنرهای نمایشی و موسیقی، ش. 7، صص. 91-114.
الیاده، میرچا (1389). رساله در تاریخ ادیان، ترجمۀ جلال ستاری، تهران: سروش.
آدورنو، تئودور و. (1392). «سخنی پیرامون شعر غنایی و اجتماع»، درآمدی بر جامعه شناسی ادبیات، ترجمۀ محمدجعفر پوینده، چاپ سوم، تهران: نقش جهان، صص. 224-243.
بارت، رولان. (1386). امپراتوری نشانه‌ها، ترجمۀ ناصر فکوهی، چاپ سوم، تهران: نی.
………… (1394). «علم در برابر ادبیات»، ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی، ترجمۀ آزیتا فراشی، فرزان سجودی، چاپ سوم، تهران: سورۀ مهر، صص. 167-175.
بهار، محمدتقی. (1334). تاریخ تطور شعر فارسی، مشهد: باستان رضوی.
پناهی‌سمنانی، محمداحمد. (1382). ترانه های ملی ایران؛ سیری در ترانه و ترانه‌سرایی در ایران، تهران: علم.
تایسن، لیس. (1394). نظریه های نقد ادبی معاصر، ترجمۀ مازیار حسین‌زاده و فاطمه حسینی، چاپ سوم، تهران: نگاه امروز.
گیفورد، تری (بی‌تا). ادبیات شبانی، ترجمۀ عباس ارض‌پیما، تهران: نشانه.
جباری، نجم‌الدین. (1401). «پیشنهادی برای طبقه‌بندی قالب‌های شعری ادب فارسی بر پایۀ نگرش پیشینیان»، کهن‌نامۀ ادب پارسی، سال 13، ش. 2، صص. 23-49.
دادگی، فرنبغ (1385). بندهش، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس.
ذوالفقاری، حسن. (1398). زبان و ادبیات عامه ایران، تهران: سمت.
زرقانی، سیدمهدی (1388). «طرحی برای طبقه‌بندی انواع ادبی در دورۀ کلاسیک»، پژوهش‌های ادبی، ش. 24.
رستگار فسایی، منصور (1380). انواع شعر فارسی، چاپ دوم، شیراز:  نوید شیراز.
ژنت، ژرار. (1394). ساخت‌گرایی، پساساخت‌گرایی و مطالعات ادبی، ترجمۀ محمود عبادیان، چاپ سوم، تهران: سوره مهر، 151-157.
سنندجی، مهدی. (1397). شۆن و بەر (اصل و نسب)، سنندج: کردستان.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1375). صور خیال در شعر فارسی، چاپ ششم، تهران: آگاه.
………………(1397). موسیقی شعر، چاپ هجدهم، تهران: آگه.
………………(1352). انواع ادبی و شعر فارسی، خرد و کوشش، ش. 11-12، صص. 96- 119.
شمیسا، سیروس. (1394). نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: میترا،
…………… (1387). انواع ادبی، چاپ سوم، تهران: میترا.
شیری، فرهاد و رئوف سعیدیان. (1387). صد سیاوچمانه (سروده‌های کُردی)، تهران: مشکی.
صفا، ذبیح‌الله. (1339). گنج سخن، ج1، چاپ چهارم، تهران: ابن‌سینا.
…………. (1395). تاریخ ادبیات ایران، ج اول، چاپ دوازدهم، تهران: فردوس.
صفوی، کوروش. (1399). زبان شناسی و ادبیات، چاپ پنجم، تهران: هرمس.    
فتوحی، محمود. (1389). بلاغت تصویر، چاپ دوم، تهران: سخن.
فرای، نورتروپ. (1374). اسطوره و رمز، جلال ستاری، تهران: سروش.
فلیک، اووه. (1393). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمۀ هادی جلیلی، چاپ هفتم، تهران: نی.
کاسیرر، ارنست. (1390). زبان و اسطوره، ترجمۀ محسن ثلاثی، چاپ دوم، تهران: مروارید.
لیچ، ادموند. (1358). لوی اشتروس، ترجمۀ حمید عنایت، چاپ دوم، تهران: خوارزمی.
محجوب، محمدجعفر. (1386). ادبیات عامیانۀ ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری، چاپ سوم، تهران: چشمه.
محمدپور، عادل. (1392). طرح جریان شناسی شعر کردی هورامی از آغاز تا به امروز، تهران: احسان.
مکری، محمد. (1373). ویژگی‌های عروضی در فرهنگ عامه، چاپ دوم، پاریس: پترز.
ولک، رنه و اوستین وارن. (1373). نظریه ادبیات، ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر، تهران: علمی و فرهنگی.
هنله، پل. (1378). «زبان، اندیشه و فرهنگ»، زبان، اندیشه و فرهنگ، ترجمۀ یدالله موقن، تهران: هرمس.