حصارِ کلام و پادگانِ زبان: نقش زبان در شکستن و ساختن سوژه‌های مطیع در حصار و سگ‌های پدرم و غلاف تمام‌فلزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان شناسی دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

این پژوهش به مطالعۀ تطبیقی کارکردهای نظام‌مند بی‌ادبی در دو فضای ساختاریافته و اقتدارگرا (نظام پدرسالار بستۀ حصار و سگ‌های پدرم و ساختار نظامی متمرکز غلاف تمام‌فلزی) می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش، مدل تحلیل بی‌ادبی کالپپر (۲۰۱۱) برای شناسایی راهبردها و چارچوب واکنش بوسفیلد (۲۰۰۸) است. هدف اصلی، بررسی چگونگی به‌کارگیری این راهبردها برای تخریب وجهه و هویت فردی و نیز بازسازی سوژه‌های مطیع و یکدست، و همچنین تحلیل اشکال مقاومت در برابر این گفتمان‌ها و پیامدهای آن است. یافته‌ها نشان می‌دهد در هر دو بافت، بی‌ادبی به یک «تکنولوژی انضباطی» نهادی تبدیل می‌شود که هدفش محو کامل فردیت پیشین و تولید سوژه‌هایی فرمانبردار است. هر دو نظام از بی‌ادبی ایجابی و سلبی به‌شکلی سیستماتیک و هدفمند بهره می‌گیرند. تفاوت اصلی در غایت نهایی این مهندسی است: گفتمان پدر در حصار در پی تداوم نظم ایستای تولیدمثلی و اقتصادی یک ساختار بسته است، حال آنکه گفتمان گروهبان هارتمن در غلاف تمام‌فلزی معطوف به تولید ماشین‌های جنگی کارآمد برای نبردی بیرونی است. مقاومت، اگرچه در ابتدا پراکنده و پنهان است، نهایتاً در آسیب‌پذیرترین سوژه‌ها (پسر ارشد/گومر پایل) متمرکز شده و به شکل قتل صاحب‌قدرت تجلی می‌یابد؛ کنشی که خود، منطق خشونت حاکم بر سیستم را بازتولید می‌کند. پژوهش نتیجه می‌گیرد که بی‌ادبی در این بافت‌ها، مرزهای تعامل روزمره را درنوردیده و به ابزاری ایدئولوژیک برای مهندسی اجتماعی و روانی بدل می‌شود. این الگو علیرغم تفاوت‌های ظاهری، در هستۀ خود مشترک و ویرانگر است و کارآمدی چارچوب‌های کالپپر و بوسفیلد را در تحلیل متون به مثابه بازنمایانندۀ روابط پیچیدۀ قدرت به‌خوبی نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Fence of Speech and the Barracks of Language: The Role of Language in Breaking and Making Compliant Subjects in The Fence and My Father's Dogs and Full Metal Jacket

نویسنده [English]

  • Hossein Rahmani
Associate Professor of the Department of Linguistics, Faculty of Humanities and Foreign Languages, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This study comparatively analyzes the systematic function of impoliteness within two authoritarian structures: the closed patriarchal system in Shirzad Hassan’s The Fence and My Father’s Dogs and the centralized military order in Stanley Kubrick’s film Full Metal Jacket. Employing Culpeper’s (2011) model for identifying impoliteness strategies and Bousfield’s (2008) framework for analyzing reactions to it, the research examines how impoliteness is deployed to dismantle personal face and identity while reconstructing compliant, uniform subjects, and it investigates associated forms of resistance. Findings reveal that in both contexts, impoliteness transcends individual interaction, becoming an institutional “disciplinary technology” aimed at erasing prior individuality and manufacturing obedience. Both systems employ positive and negative impoliteness systematically. Their core divergence lies in the ultimate objective: the father’s discourse seeks to perpetuate a static, closed socio-economic order, whereas Sergeant Hartman’s aims to produce efficient war machines for external conflict. Resistance, initially scattered and covert, ultimately coalesces in the most vulnerable subjects (the eldest son/Private Pyle), manifesting as the assassination of the authority figure—an act that itself reproduces the system’s inherent violent logic. The study concludes that within such closed authoritarian contexts, impoliteness becomes an ideological tool for social and psychological engineering. This pattern, despite surface differences, shares a common, destructive core and validates the utility of Culpeper and Bousfield’s frameworks for analyzing literary and cinematic texts as representations of complex power relations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • positive impoliteness
  • negative impoliteness
  • face
  • identity
  • Full Metal Jacket
  • The Fence and My Father’s Dogs

مراجع

احمدی‌فر، رشید، غریبی، حسن و نوربخش ناهید (1400). «تحلیل رمان حصار و سگ‌های پدرم براساس نظریه کهن‌الگویی و روانکاوانه». پژوهشنامه ادبیات کردی، 7(2)، 70-49.    doi: 10.34785/J013.2022.463
الیاسی، آمنه (1392) «بررسی بی­ادبی در نظرات خوانندگان به رسانه­های برخط»، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور استان تهران.
پشابادی، یدالله، دادخواه، حسن و کریمی فرد، غلامرضا (1396). «بررسی و تحلیل اندیشه‌های شیرزاد حسن (بر اساس منتخب آثار داستانی وی)». پژوهشنامه ادبیات کردی، 3(1)، 58-31.
حسن، شیرزاد (1397). حصار و سگ های پدرم. ترجمۀ مریوان حلبجه­ای، تهران: چشمه.
حسن پور، هیوا و خسروی شعبانی، تورج (1401). «تحلیل گفتمان قدرت، جایگاه سوژه و هویت در رمان حصار و سگ­های پدرم». پژوهشنامه ادبیات کردی، 8 (2)، 103-81. doi: 10.34785/J09.2022.00
سه­جادی، به­ختیار (1380). «سووژه­ی کوردی و چه­شنه­کانی باوک له ڕۆمانی حه­سار و سه­گه­کا­نی باوکم». ده­ق، س. 2، ژ.2، لل. 174-151.
سه­جادی، به­ختیار (١٣٧٩). «سایکۆلوژیا، سورڕئالیزم، ڕێزمانی گورانی، زایشتی و بێخه­وشی ئه­ده­بی پۆستمودێرن». به­رهه­م .س. 1، ژماره­ی 1.
صفری، یوسف و ناظمی‌فرد، فاطمه (۱۴۰۰). «راهبردهای بی‌ادبی شخصیت‌های زن در سریال‌های طنز ایرانی». مطالعات رسانه، ۱۶(۵۰)، ۱۲۵-۱۴۱.
کیخسروی، عبدالله (1381). آدمهای آن یکی اطاق. ترجمۀ چهار اثر از شیرزاد حسن، مهاباد: رهرو.  
معتمدنیا، معصومه (1400). «در جستجوی آزادی یا گریز از آن: تحلیلی روانکاوانه از رمان حصار و سگهای پدرم». پژوهشنامه ادبیات کردی، 7(1)، 38-23. doi: 10.34785/J013.2021.231
وفایی، آزاده و سلطانی، مریم (۱۳۹۸). «لحن طعنه‌آمیز راوی زن در «ملکان عذاب»: ابزاری برای به چالش کشیدن روایت‌های مردسالارانه». پژوهش متن ادبی، ۲۳(۸۱)، ۱۲۱-۱۴۳.
یزدانی، سعید و محبی، امیر. (۱۴۰۰). «تحلیل گفتمان بی‌ادبی و تابوشکنی در ترانه‌های رپ اعتراضی فارسی دهه ۱۳۹۰». مطالعات فرهنگ ـ ارتباطات، ۲۲(۵۶)، ۱۸۳-۲۱۲.
 
Bousfield, D. (2008). Impoliteness in Interaction. London: John Benjamins Publishing Company.
Brown, S. C. and Levinson, P. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge: Cambridge University Press.
Culpeper, J. (1996). Towards an anatomy of impoliteness. Journal of Pragmatics, 25(3), 349–367.
Culpeper, J. (2011). Impoliteness: Using language to cause offence. Cambridge: Cambridge University Press.
Culpeper, Jonathan (2005) Impoliteness and entertainment in the television quiz show: The Weakest Link. Journal of Politeness Research: Language, Behaviour, Culture 1: 35–72.
Culpeper, Jonathan, Derek Bousfield and Anne Wichmann (2003) Impoliteness revisited: With special reference to dynamic and prosodic aspects. Journal of Pragmatics, 35: 1545–79.
Dynel, M., & Poppi, F. I. M. (2017). Risum teneatis, amici?: The socio-pragmatics of RoastMe humour. Journal of Pragmatics, 139, 1-16.
Gómez, R. (2020). Radical rudeness: The transformative power of feminist protest art. Journal of Aesthetics & Protest, 12(1), 45-67.
Gottman, John M. 1994. What Predicts Divorce? The Relationship between Marital Processes and Marital Outcomes. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
Herring, S. C., and Christofides, E. (2020). Impoliteness and power in online social interaction. In The Palgrave handbook of linguistic (im)politeness (pp. 567-590). Palgrave Macmillan.
Kienpointner, M. (1997). Varieties of rudeness: Types and functions of impolite utterances. Functions of Language, 4(2), 251–287.
Kubrick, S. (Director). (1987). Full Metal Jacket. Warner Bros.
Lycan, William (1977). Conversation, politeness and interruption. Papers in Linguistics, 12 (10) Spring: 2353.
Mills, S. (2005). Feminism and Discourse Analysis. In: Mills, S. (Ed.) Feminist Stylistics. London: Routledge.
Pierce, L. M. (2022). Power, position, and micro-invalidation: The hidden rudeness in professorial feedback. Higher Education Research & Development, 41(3), 789-804.
Ross, Stephanie (1981). “How Words Hurt: Attitude, Metaphor, and Oppression”, in Vetterling-Braggin (ed.), Sexist Language: A Modern Philosophical Analysis. Lanham, MD: Littlefield, Adams. PP: 194 - 216.
Schnurr, S. Holmes, J. (2005). Politeness, Humor and Gender in the Workplace: Negotiating Norms and Identifying Contestation. Journal of Politeness Research- Language Behaviour Culture, 1(1):139 – 167. DOI:10.1515/jplr.2005.1.1.121.
Steiner, George (1976). Extraterritorial. New York: Atheneum.
Tannen, D. (1981). The machine-gun question: An example of conversational style. Journal of Pragmatics, 5 (5), 383-397.

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 16 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری: 17 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش: 15 فروردین 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار