تصویرشناسی «دیگری» در شعر شیرکو بی کَس، با تأکید بر شاعر عرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده

تصویرشناسی، یکی از شاخه‌های نقد ادبی و مطالعات بینافرهنگی است که به بازنمایی «دیگری» در متون می‌پردازد و بر شناخت متقابل و پیوندهای فرهنگی میان ملت‌ها تأکید دارد. این رویکرد در چارچوب ادبیات تطبیقی، امکان بررسی روابط میان فرهنگ‌ها را فراهم می‌کند. شیرکو بی‌کَس، یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر کُرد، در بخش قابل‌توجهی از اشعار خود به هنرمندان و شاعران عرب اشاره‌کرده و با زبانی آمیخته به احترام، تحسین و همدلی، به بازنمایی شخصیت و جهان شعری آنان پرداخته است. این تصاویر و بازآفرینی‌ها گاه بر اساس تجربه‌های عینی و واقعی شاعر شکل‌گرفته و گاه با بهره‌گیری از شگردهای بیانی و اغراق شاعرانه، ابعادی نمادین و اسطوره‌ای یافته‌اند. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی و تحلیل «تصویر دیگریِ شاعر عرب» در اشعار شیرکو بی‌کَس می‌پردازد و تلاش دارد تا چگونگی تبلور این تصاویر در بافت زبانی، تصویری و مفهومی شعر را روشن سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که بی‌کَس با ترکیب نگاه واقع‌گرایانه و تخیل شاعرانه، موفق شده است پیوندی انسانی و ادبی میان دو حوزه فرهنگی کُردی و عربی برقرار کند؛ پیوندی که نه‌تنها در خدمت بیان زیبایی‌شناختی اثر است، بلکه حامل پیام همزیستی، دوستی و احترام متقابل میان فرهنگ‌ها نیز هست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Imagology of the “Other” in the Poetry of Sherko Bekas: Emphasis on Arab Poets

نویسنده [English]

  • qader qaderi
Associate Professor of Arabic Language and Literature, University of Payam-e Noor, Iran, Tehran
چکیده [English]

Imagology, a branch of literary criticism and intercultural studies, examines the representation of the “Other” in texts and emphasizes mutual understanding and cultural connections among nations. Within the framework of comparative literature, this approach enables the study of relationships between cultures. Sherko Bekas, one of the most prominent contemporary Kurdish poets, refers in a significant portion of his poetry to Arab artists and poets, representing their personalities and poetic worlds with a language imbued with respect, admiration, and empathy. These representations are sometimes based on the poet’s direct experiences and realities, while at other times they employ rhetorical devices and poetic exaggeration to convey symbolic and mythic dimensions. This study, using a descriptive-analytical method, investigates and analyzes the representation of the Arab poet as the “Other” in Bekas’s poetry, aiming to elucidate how these images are manifested within the linguistic, visual, and conceptual texture of his works. The findings indicate that Bekas, by combining a realistic perspective with poetic imagination, succeeds in establishing a humanistic and literary connection between Kurdish and Arab cultural spheres—a connection that not only enhances the aesthetic expression of his poetry but also conveys a message of coexistence, friendship, and mutual respect between cultures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Comparative literature
  • imagology
  • representation of the Other
  • Sherko Bekas
  • contemporary Kurdish poetry
  • Arab poet
- فارسی و عربی
انوشیروانی، علیرضا (1386). «شگرد تصویرسازی از دیدگاه ادبیات تطبیقی»، فصلنامه علاّمه، ش. 13.
بدوی، محمد مصطفی (۱۹۹۲). ادبیات عربی نوین، کمبریج: دانشگاه کمبریج.
برواسی، اسماعیل؛ ناظری، حسین و حیدریان شهری، احمدرضا (1401). «غربت‌گزینی و روح الینه شده در درون‌مایۀ شعری شیرکو بی‌کَس و معروف رصافی»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، ش. 86، صص. 232–272.
حسین پناهی، فردین و رئوف حامد، هیمداد (1402). «تحلیل تطبیقی شگردهای هنجارگریزی معنایی در اشعار شیرکو بی‌کَس و سیدعلی صالحی». پژوهشنامه ادبیات کردی، ش. 15، صص. 61–80.
حیدری، بهمن؛ قیطوری، عامر و دهقان، مسعود (1401). «رویکرد شناخت‌گرایی به مکان در لایۀ جهان متن کرسی اثر شیرکو بی‌کَس»، زبانشناسی و گویش‌های خراسان، ش. 29، صص. 78–100.
حیدری، بهمن؛ قیطوری، عامر و دهقان، مسعود (1402). «شعرشناسی شناختی»، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، ش. 10، صص. 127–158.
حیدری، بهمن؛ قیطوری، عامر و دهقان، مسعود (1403). «رهیافتی شناختی از جهان‌های متن رمان شعر کرسی اثر شیرکو بی‌کَس بر اساس نظریۀ جهان‌های متن»، مطالعات زبان‌ها و گویش‌های غرب ایران، ش. 44، صص. 25–37.
حیدری، بهمن؛ قیطوری، عامر؛ دهقان، مسعود (1401). «بازنمایی استعاری جهان‌های زیرشمول در انگارۀ جهان‌های متن از منظر شناختی: مطالعۀ موردی اشعار شیرکو بی‌کَس در سرآغاز کتاب کرسی»، پژوهشنامه ادبیات کردی، ش. 13، صص. 1–12.
خوانچه زرد، مولود؛ غیبی، عبدالاحد و حاجی زاده، مهین(1402). «سیاست و پیامدهای چهرۀ ژانوسی مدرنیته در ادبیات معاصر عراق با تکیه بر حقوق بین الملل (مطالعۀ موردی: کاظم السماوی و شیرکو بی‌کَس)»، پژوهشنامه ادبیات کردی، ش. 15، صص. 113–128.
دادور، المیرا (1386). «تصویر یک شهر غربی، در آثار سه نویسندة ایرانی»، ویژه نامة فرهنگستان(ادبیات تطبیقی)، دورة اوّل، ش. 1.
دادور، المیرا (1386). تصویرشناسی و بازنمایی دیگری، تهران: دانشگاه تهران.
عباس، احسان (1384). رویکردهای شعر معاصر عرب، مترجم: حبیب‌الله عباسی، تهران: سخن.
عبداللهی، حیدر؛ پیامنی، بهناز؛ مرادی، ایوب و علی‌پور گسکری، بهناز (1400). «مطالعۀ تطبیقی اندیشه‌های اجتماعی-سیاسی در اشعار شیرکو بی‌کَس و مهدی اخوان ثالث بر اساس نظریۀ لاکلا و موف»، زبان شناسی اجتماعی، ش. 17، صص. 99–110.
قاسم‌زاده، سیدعلی (1396). همزیستی ادبیات تطبیقی و نظریه‌های ادبی. قزوین: جهاد دانشگاهی، سازمان انتشارات، صص. 23-25.
محمود، ابراهیم (1399). شعر و مقاومت در آثار شیرکو بی‌کَس، ادبیات معاصر، 12(2)، 55–70.
مراد، ابراهیم علی (1400). «نقش رنگ در اشعار منتخب شیرکو بی‌کَس»، پژوهشنامه ادبیات کردی، 8(3)، صص. 41–50.
ملاابراهیمی، عزت و عبدی، احمد(1400). «بازتاب تصویر انسان آواره از جنگ در اشعار محمود درویش و شیرکو بی‌کَس»، یازدهمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، صص. 396–403.
نامور مطلق، بهمن (1388). «درآمدی بر تصویر شناسی معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیات تطبیقی»، مطالعات ادبیات تطبیقی، سال سوم، ش.  12، دانشگاه آزاد، واحد جیرفت.
نامور مطلق، بهمن (1388). تصویرشناسی و ادبیات تطبیقی، تهران: نی.
ولک، رنه (1389). نقد ادبیات تطبیقی و تصویرسازی فرهنگی. تهران: سمت.
یوسفی، خالد؛ پارسا، احمد؛ رجبی، عرفان (1403). «خوانش بوم‌گرایانۀ سروده‌های شیرکو بی‌کَس»  پژوهشنامه ادبیات کردی، ش. 18، صص. 85–106.
یونس الحمدانی، نوافل (2012). «الصورولوجیا فی السّرد الرّوائی عند مهدی عیسی الصقر»، مجلة دیالی، کلیة التربیة للعلوم الانسانیة فی جامعه دیالی.
- کوردی
بێکه‌س، شێرکو (2008). زی و زنه، سلیمانیه.
بێکه‌س، شێرکو (2013). خیراکه، مردن خه‌ریکه بگات، (بشتاب مردن نزدیک است)، سلیمانیه: کارو.