نقد اکوفمینیستی برگزیدۀ اشعار شیرکو بی‌کس و رضا براهنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران.

چکیده

پیوند زن/ طبیعت و فرودستی مشترک‌شان درون نظام سلطه، اصلی‌ترین مسأله‌ای است که توجه اکوفمینیست‌ها را به خود جلب کرده است. بازنمایی زن/ طبیعت در آثار ادبی، به شکل‌های گوناگون، می‌تواند میان ادبیات و اکوفمینیسم رابطه‌ای قابل تأمل برقرار کند. پژوهش حاضر، به روش تحلیل کیفی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی کوشیده است که شیوۀ بازنمایی زن/ طبیعت را در برگزیدۀ آثار دو تن از شاعران مرد معاصر کرد و فارس، شیرکو بی‌کس و رضا براهنی، واکاوی کند تا نحوۀ بازنمایی شاعران انتخاب‌شده از زن/ طبیعت، به عنوان بخشی از قشر هنرمند و پیشرو، آشکار شود. نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد که شیرکو بی‌کس، زن را با تصاویری شفاف از دل طبیعت توصیف و حضور او را در چرخۀ بازتولید زندگی، حضوری ضروری تلقی می‌کند. در شعرهای رضا براهنی، زن با تصویرهای چندلایه و متوالی‌تری دیده می‌شود و بدن‌مندی، نقش برجسته‌ای در هم‌بستگی زن/ زمین دارد. بازنمایی تصویر استثمارشدۀ زن/ طبیعت در سیستم مردمدار، در آثار هنرمندان زن قابل‌پیگیری و پراهمیت است؛ اما نباید از بازتاب این تصویر در آفریده‌های هنرمندان مرد غافل بود؛ زیرا نوع نگرش آن‌ها، به عنوان نیمۀ مسلط جامعه، در پیشرفت اهداف اکوفمینیستی بسیار تأثیرگذار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Ecofeminist Critique of Selected Poems by Sherko Bekas and Reza Barahani

نویسندگان [English]

  • Shirzad Tayefi 1
  • Zahra Kamel Piralvan 2
1 Professor of Persian Language and Literature, Allameh Tabataba’I University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Persian Language and Literature, Allameh Tabataba’I University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The relationship between women and nature, and their shared subordination within systems of domination, is a central concern of ecofeminism. The representation of women and nature in literary works can establish a meaningful connection between literature and ecofeminist thought. Using a qualitative approach and drawing on library-based and documentary research, the present study explores the representation of women and nature in selected works by two contemporary Kurdish and Persian male poets, Sherko Bekas and Reza Barahani, to examine how they portray women and nature in relation to artistic expression and social progress. The findings indicate that Sherko Bekas portrays women through vivid images drawn from nature and considers their presence essential to the cycle of reproduction and life. In Reza Barahani’s poems, women are represented through more multilayered and sequential imagery, with corporeality playing a prominent role in the relationship between women and the earth. Although the representation of women and nature as exploited by male-dominated systems has been examined in the works of female artists, this imagery in male-authored texts should not be overlooked, as male artists’ perspectives can also contribute to the advancement of ecofeminist goals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ecofeminism
  • women
  • Sherko Bekas
  • Reza Barahani
  • Persian and Kurdish poetry
زیبایی‌نژاد، محمدرضا (1382). «ملاحظات» در مجموعه مقالات فمینیسم و دانش‌های فمینیستی: ترجمه و نقد تعدادی از مقالات دایرةالمعارف روتلیج. ترجمۀ عباس یزدانی و بهروز جندقی. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، صص 99-140.
انصاری، شهره (1392). «زنان و محیط زیست: از اسطوره‌های دیروز تا گام‌های امروز "تشکل‌های مردم‌نهاد، فعالان مستقل، وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌ها، همایش‌ها». پژوهش‌نامۀ زنان. س چهارم، ش دوم، صص 23-35.
براهنی، رضا (1349). گل بر گسترۀ ماه. تهران: کاویان.
بی‌کس، شیرکو (1396). مجموعه اشعار شیرکو بی‌کس. گزینش، گردآوری و بازسرایی رضا کریم‌مجاور. تهران: نگاه.
حیدری، بهمن، قیطوری، عامر و دهقان، مسعود (1400). «بازنمایی استعاری جهان‌های زیرشمول در انگارۀ جهان‌های متن از منظر شناختی: مطالعۀ موردس اشعار شیرکو بیکس در سرآغاز کتاب کرسی». پژوهشنامه ادبیات کردی. س هشتم، ش اول، صص 1-12.
ذکاوت، مسیح (1397). «درآمدی بر بوم­فمینیسم: مطالعۀ موردی دو دوست و دیلینگ دیلینگ». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز. س نهم، ش دوم، صص 55-76.
زرمهری، بهناز، علوی مقدم، مهیار و فیروزی مقدم، محمود (1403). «خوانش بوم‌فمینیستی مجموعه‌داستان‌های سنگ‌های شیطان اثر منیرو روانی‌پور بر پایۀ رویکرد تعامل فرهنگی نمادین». ادبیات پارسی معاصر. س چهاردهم، ش اول، صص 163-178.
سلمانی‌نژاد مهرآبادی، ساغر و شکری، رشید (1399). «جایگاه کهن‌الگوی اصل مادینه در اشعار شیرکو بی‌کس». پژوهشنامه ادبیات کردی. سال ششم، شمارۀ دوم. صص 1-16.
عنایت، حلیمه و فتح‎‌زاده، حیدر (1388). «رویکردی نظری به مفهوم اکوفمینیسم». مطالعات جامعه‌شناسی. س دوم، ش پنجم، صص 45-63.
فروتن کیا، شهروز و نواح، عبدالرضا (1395). جامعه‌شناسی محیط زیست. تهران: جامعه‌شناسان.
فولادی، مهناز (1400). «تحلیل جایگاه اجتماعی زنان در رمان‌های رضا براهنی بر اساس نظریۀ زیبایی‌شناسی انتقادی مکتب فرانکفورت». پژوهشنامۀ ادبیات داستانی. س دهم، ش چهارم، صص 129-150.
مشیرزاده، حمیرا. (1388). از جنبش تا نظریۀ اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم. تهران: پژوهش شیرازه.
یوسفی، خالد. پارسا، سید احمد و رجبی، عرفان. (1403). «خوانش بوم‌گرایانۀ سروده‌های شیرکو بی‌کس». پژوهشنامه ادبیات کردی. سال دهم. شمارۀ دوم. 85-106.
Eaton, H and Lorentzen, L. (2003). ECOFEMINISM AND GLOBALIZATION. United States of America: Rowman & Littlefield Publishers.
Hart Winter, R(2018). “Women, Water, and Ecofeminism: A Method to Respond to the Commodification of Water”. In (eds), D. Vakoch and S. Mickey. Ecofeminism in Dialogue. London: Lexington Books. pp 145-157
Mellor, M(1997). Feminism and Ecology. Great Britain: Blackwell Publishers.
Radford Ruether, R(1995). New Woman, New Earth. United States of America: Unitarian Universalist Association of Congregations.  
Vandana, Sh(1988). STAYING ALIVE: Woman, Ecology and Survival in India. India: KALI FOR WOMAN.
Warren, K(2000). Ecofeminist Philosophy. United States of America: Rowman & Littlefield Publishers.