تأثیر پذیری سید عبدالله بلبری از وزن شعر کردی در منظومۀ «نجم القواعد»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کردستان سنندج ایران

چکیده

سید عبد‌الله بلبری شاعر، نویسنده و عارف کرد ایرانی دوره معاصر در فقه، تصوف و علوم عربی به زبان‌های فارسی، عربی و کردی آثار متعددی نوشته است. منظومه نجم القواعد او ارجوزه‌ای تعلیمی است که در 545 بیت برای آموزش زبان عربی به شاگردان و فرزندش نجم الدین محمد نوشته است. این ارجوزه به سبک ارجوزه‌های تعلیمی در بحر رجز و با ابیات مصرع به نظم در‌آمده است. از بارزترین ویژگی‌های نجم القواعد ساختار عروضی هنجار‌گریز آن است. ناظم در مواردی ابیات را خارج از قواعد عروضی و زحافات رایج سروده است. در این مقاله با هدف تعیین موارد هنجارگریزی عروضی این منظومه و بیان علل آن، به شیوه توصیفی-تحلیلی گزیده‌ای از ابیات انتخاب و بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سید عبد‌الله ضمن استفاده از اوزان متنوع بحر رجز، به دلیل اثر پذیری از وزن هجایی شعر کردی، علاوه بر تخطی از قاعده امتناع استفاده از زحاف کف، در مواردی حرف آخر برخی کلمات را در میانه ابیات ساکن کرده و در تبدیل همزه وصل به قطع و بالعکس و نیز قلب ضمه و کسره به سکون در میانه کلمه، از هنجار عروضی و صرفی عدول کرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Influence of Kurdish Meter on Sayyid Abdullah Belbari's Najm al-Qawa'ed

نویسندگان [English]

  • Jamil Jafari 1
  • Sharafat Karimi 2
1 Arabic Department, Faculty of Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2 Assistant Professor DEPARTMENT OF Arabic Language and Literature, Faculty of Languages and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
چکیده [English]

Sayyid Abdullah Belbari, a contemporary Iranian Kurdish poet, author, and mystic, has produced diverse works spanning jurisprudence, mysticism, and Arabic sciences in Persian, Arabic, and Kurdish languages. Among his notable works is Najm al-Qawa'ed, an instructional Arabic poem comprising 545 verses designed to teach the Arabic language to his disciples, including his son Najm al-Din Muhammad. Structured in the form of instructional Rajaz poems, each line features rhymed hemistiches. An intriguing aspect of Najm al-Qawa'ed is its departure from conventional prosodic norms, as the poet intentionally incorporates verses that defy traditional prosodic rules and conventions. This article aims to identify and elucidate these prosodic deviations by analyzing a selection of verses in a descriptive-analytical manner. The findings reveal that, in addition to employing various Rajaz meters, Sayyid Abdullah deviates from prosodic norms by integrating elements of Kurdish syllabic prosody. Specifically, he challenges prosodic rules such as the "Zahaf of Kaf" avoidance, omits case endings within verses, and alters morphology rules by converting conjunctive Hamzah to non-conjunctive forms and vice versa, as well as transforming Zamma and Kasra vowels to Sokoon in certain instances.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sayyid Abdullah Belbari
  • Syntactic poem
  • Najm al-Qawa'ed
  • Meter
  • Prosody