لایەنی هونەری و جوانیناسانەی شیعری مەولەوی‌: ساکاربێژی وەک مۆرکی زاڵ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار زبان و ادبیات کردی، دانشکدە زبان و ادبیات، عضو هیأت علمی پژوهشکده کردستان‌شناسی، دانشگاە کردستان، سنندج، ایران.

چکیده

ئامرازە ئەدەبییەکان، بەتایبەت لقی جوانکاری، لە شیعری مەولەوی‌دا هێندە زۆر و زەق نین و ئەوانەش لە شیعرەکانیدا دەرکەوتوون، بە مەبەستی ڕازاندنەوە و خەمڵاندن بەکار نەبراون، بەڵکوو پێویستی وتە و دەربڕینن و بە چەشنێک لە نێو دێڕە شیعرەکانیدا تواونەتەوە کە زۆر سروشتی دەنوێندرێن. بەم پێیە ڕوونە کە لایەنی هونەری و جوانیناسیی شیعری مەولەوی تەنیا لە چوارچێوەی ئامرازە ئەدەبییەکاندا سنووردار نابێتەوە و بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئەم لایەنە لە شیعری مەولەوی‌دا پێویستە بە دوای تایبەتمەندیگەلێکی دیکەوە بگەڕین. لەم توێژینەوەیەدا شیعری مەولەوی بە شێوەی وەسفی-شیکاری لە بواری هونەری و جوانیناسییەوە تاوتوێ کرا و دەستکەوتەکان سەلمێنەری ئەم بابەتەیە کە ساکاربێژیی هەستدارانە وەک تایبەتمەندییەکی زاڵ، دەبێتە تەوەری ناوەندیی هونەر و جوانیی شیعری مەولەوی. ئەم ساکاربێژییە خۆی بەرهەمی هۆکارگەلێکی جۆربەجۆرە کە لە نێوانیاندا پەیوەندییەکی واتادار و تۆڕئاسا لە ئارادایە. «پێکهاتەی زەینییەتی شیعری و خەیاڵی شاعیرانە» و «چەشنی بەردەنگی شیعریی شاعیر» سەرچاوەی ئەو ساکاربێژییە لە شیعری مەولەوی‌دایە. «شوێننەکەوتن لە نەریتە ئەدەبییەکان»، «پشت‌نەبەستن بە نوێنەکە دەربڕینەکان» و «ڕاستیی بێژە» لە ڕیزی بنەماکانی پێکهاتەی زەینییەتی شیعری و خەیاڵی شاعیرانەی ئەم شاعیرەیە. کەڵک‌وەرگرتن لە دیاردە سروشتی و فەرهەنگییە ناوچەییەکان بۆ پێکهێنانی چەمک و دەربڕینی مەبەستەکانی، سەرەکی‌ترین دەرکەوتەی ساکاربێژییە لە شیعری مەولەویدا.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Artistic and Aesthetic Aspects of Mawlawi’s Poetry: Simplicity as the Dominant Characteristic

نویسنده [English]

  • Farhad Mohammadi
Associate professor of Kurdish Language and Literature, Faculty of Language and Literature, Faculty member of Kurdistan studies institute. University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
چکیده [English]

Literary devices, particularly those related to aesthetics, are relatively scarce in Mawlawi’s poetry. Those that do appear are not used for decorative or ornamental purposes but are integrated into the poetic lines in a way that seems entirely natural. Clearly, the artistic and aesthetic dimensions of Mowlawi’s poetry are not limited to literary devices; therefore, understanding these dimensions requires an examination of other characteristics. In this study, Mawlawi’s poetry is examined using a descriptive-analytical approach, with a focus on its artistic and aesthetic aspects. The findings indicate that emotional simplicity is the dominant characteristic and the central principle underlying Mowlawi’s art and aesthetics. This simplicity results from various factors that are meaningfully interconnected in a network of relationships. The structure of the poet’s mentality and poetic imagination, along with the nature of his intended audience, constitutes the basis of this simplicity in Mawlawi’s poetry. The main components of the poet’s mentality and poetic imagination are a lack of adherence to literary conventions, a lack of reliance on established modes of expression, and sincerity of expression. The use of local natural and cultural phenomena is the primary source of this simplicity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mawlawi
  • simplicity
  • aesthetics
  • rhetoric
  • poetic audience
- کوردی:
خەزنەدار، مارف. (٢٠٠٣). مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی سێیەم. هەولێر: ئاراس.
سەجادی، بەختیار. (١٣٩٥). «شێوازناسیی وێژەی گۆرانی: تایبەتمەندییە سەرەکییەکان». پژوهشنامە ادبیات کردی، ٢ (٢): ١٢٥-١٤٨.
سەجادی، بەختیار و مەزهەر ئیبراهیمی. (١٣٩٦). زمان و وێژەی کوردی. سەقز: گوتار.
سەججادی، عەلائەدەین. (١٣٩١). مێژووی ئەدەبی کوردی. سنە: کوردستان.
قادر محەمەد، ئەنوەر. (٢٠٠٧). لیریکای شاعیری گەورەی کورد، مەولەوی. چاپێ سێیەم، سلێمانی: سەردەم.
محەمەدپوور، عادڵ. (١٣٨٨). سۆزی لیریکا لە ئەزموونی شیعری کوردیدا. تاران: ئیحسان.
محەمەدی، فەرهاد. (١٤٠١). «نەریتی ئەدەبی و داهێنەرێتیی هونەری لە شیعری کلاسیکی کوردیدا: بە سەرنجدان بە شیعری کوردیی ناوەندی و سەروو». پژوهشنامە ادبیات کردی، ٨ (١): ١٨٧-٢٠٢.
مەولەوی، سەیید عەبدوڕڕەحیم. (١٣٩٧). دیوانی مەولەوی. کۆکردنەوەی مەلا عەبدولکەریم مودەڕڕیس. چاپی چوارەم. سنە: کوردستان.
هاڵبێرگ، پێتەر. (٢٠١٨). تیۆریی ئەدەبی و شێوازناسی. ئامادەکردنی و وەرگێڕانی ئەنوەر قادر محەمەد. سلێمانی: ئەندێشە.
 
- فارسی:
پیروز، غلامرضا. (١٣٨٧). «نقد نو در بوته نقد با تکیه بر نگرش سیستمی». جستارهای نوین ادبی. ش. 160: 99-114.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (13٩١). رستاخیز کلمات. چاپ سوم، تهران: سخن.
عثمان‌پور، کلثوم. (١٣٨٩). دوزخ دوری: زیبایی‌شناسی دیوان اشعار مولوی کرد. سلیمانیە: وزارت روشنفکری اقلیم کردستان.
فتوحی، محمود. (١٣٨٦). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
مکاریک، ایرنا ریما. (١٣٨٥). دانش‌نامە نظریەهای ادبی معاصر. ترجمە مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم، تهران: آگە.